Müəllif: Pedaqogika və psixologiya kafedrasının
müəllimi Sara Qurbanlı
Yeni Azərbaycan Partiyası (YAP) 21 noyabr 1992-ci ildə Naxçıvanda təsis edilmişdir və Azərbaycanın müstəqillik dövründə siyasi sistemin əsas institutlarından birinə çevrilmişdir. Partiyanın yaradılması yalnız siyasi stabillik və dövlətçiliyin qorunması vasitəsi kimi deyil, həm də xalqın milli birliyini və ictimai etimadını təmin edən aparıcı institut kimi dəyərləndirilir. Ulu Öndər Heydər Əliyev partiyanın ideoloji və strateji əhəmiyyətini vurğulayaraq qeyd etmişdir ki, YAP “dünənin, bu günün və gələcəyin partiyası”dır. Bu ifadə YAP-ın həm tarixi, həm də institusional əhəmiyyətini birləşdirərək partiyanın Azərbaycanın dövlətçilik və demokratik inkişaf prosesində oynadığı rolun mühüm göstəricisidir.
YAP-ın yaranması Azərbaycanın mürəkkəb siyasi və iqtisadi dövründə həyata keçirilmişdir. Sovet İttifaqının dağılması sonrası ölkədə yaranmış iqtisadi böhran, siyasi qeyri-sabitlik və sosial gərginlik vəziyyətində yeni siyasi qüvvənin formalaşdırılması obyektiv zərurət kimi meydana çıxmışdır. Yeni siyasi institut demokratik prinsiplərin möhkəmləndirilməsi, dövlət strukturunun gücləndirilməsi və xalqın siyasi iştirakçılığının artırılması məqsədini daşıyırdı.
“91-lər” adlandırılan Azərbaycan ziyalılarının 16 oktyabr 1992-ci il tarixli müraciəti bu prosesin əsas katalizatorlarından olmuşdur. Müraciətdə Heydər Əliyevə yeni yaradılacaq partiyanın rəhbərliyini üzərinə götürməsi xahiş edilmişdir. Bu təşəbbüs xalqın iradəsini əks etdirir və siyasi böhranın qarşısını almağa yönəlmiş strateji addım kimi qiymətləndirilir. Müraciət həmçinin Azərbaycanın siyasi tarixində ziyalıların dövlətçilik prosesində rolunu göstərən nümunədir.
Ulu Öndər Heydər Əliyev müraciətə cavabında bildirmişdir ki, müstəqil Azərbaycan dövlətinin gələcək həyatının və fəaliyyətinin əsasını təşkil edən demokratiya və siyasi plüralizm şəraitində Yeni Azərbaycan Partiyasının yaradılması obyektiv zərurətdən doğur. Belə partiya ölkənin siyasi-ictimai həyatında fəal iştirak edərək müstəqil Azərbaycan dövlətinin möhkəmləndirilməsi və inkişafında tarixi rol oynaya bilər. Bu cavab partiyanın həm strateji, həm də institusional əhəmiyyətini açıq şəkildə nümayiş etdirir. 21 noyabr992-ci il tarixində Naxçıvanda keçirilmiş təsis konfransında ölkənin bütün regionlarını təmsil edən 550 nəfərdən ibarət təşəbbüs qrupu iştirak etmişdir. Konfransın nəticəsində YAP-ın yaradılması haqqında qərar qəbul edilmiş, partiyanın Nizamnaməsi və Proqramı təsdiqlənmiş, Ulu Öndər Heydər Əliyev yekdilliklə partiyanın sədri seçilmişdir. Həmçinin, Siyasi Şura, İdarə Heyəti və sədr müavinləri müəyyən edilmiş, bu struktur partiyanın institusional əsaslarını möhkəmləndirmişdir. Təsis konfransı Azərbaycanın siyasi sistemində tarixi əhəmiyyətə malik bir tədbir kimi qiymətləndirilir, çünki partiyanın strukturlaşması və rəhbərlik təyinatları onun uzunmüddətli institusional davamlılığını təmin etmişdir.
Heydər Əliyev rəhbərliyində YAP qısa müddət ərzində cəmiyyətin aparıcı siyasi qüvvəsinə çevrilmişdir. Partiyanın fəaliyyətində dövlətçilik və demokratik institutların qorunması prioritet olmuş, eyni zamanda ictimai etimadın gücləndirilməsi üçün effektiv strategiyalar həyata keçirilmişdir. Partiya qurulduğu gündən ümumxalq partiyası kimi fəaliyyət göstərmiş, müxtəlif etnik, dini və sosial qrupları birləşdirərək legitimliyini və sosial spektrini genişləndirmişdir. YAP qanunvericilik çərçivəsində fəaliyyət göstərir, Nizamnamə və Proqram əsasında siyasi strategiya formalaşdırır. Partiyanın konstruktiv mövqeyi müxalifət və iqtidar münasibətlərində demokratik plüralizmin inkişafına töhfə verir. 2005-ci il III qurultayında İlham Əliyev partiyanın sədri seçilmiş, bu təyinat YAP-ın institusional davamlılığını və strateji mövqeyini gücləndirmişdir.
Partiya üzvlərinin əsas göstəricisi vətənə sadiqlik və ümummilli maraqlara sədaqətdir. Üzvlər irqindən, etnik mənsubiyyətindən və sosial statusundan asılı olmayaraq ümumi siyasi məqsəd ətrafında birləşirlər. 2021-ci il 5 mart VII qurultayında yeni Nizamnamə təsdiqlənmiş, İdarə Heyəti və Veteranlar Şurası formalaşdırılmış, Mehriban Əliyeva partiya sədrinin birinci müavini təyin edilmişdir. Bu tədbirlər partiyanın institusional effektivliyini və ictimai etimadını daha da gücləndirmişdir. Qurultay partiyanın strateji vəzifələrini müəyyən etmiş, cəmiyyətin və dövlətin müxtəlif sahələrində islahatların təşviqinə xidmət etmişdir.
YAP beynəlxalq əməkdaşlıq və qlobal tərəfdaşlıq imkanlarını nəzərə alaraq fəaliyyət göstərir. Partiya dövlətin prioritet siyasətini milli maraqlar əsasında formalaşdırır, eyni zamanda siyasi dialoqu təşviq etməklə milli həmrəyliyi gücləndirir. Yeni Proqram beş əsas fəsildən ibarətdir və strateji istiqamətləri əhatə edir: Heydər Əliyev yolu, müstəqillik, Azərbaycançılıq, dövlətçilik, qanunun aliliyi, varislik və təkamül, konstruktiv əməkdaşlıq, sosial ədalət, multikultural cəmiyyət və demokratik ənənələrin inkişafı.
Partiyadaxili münasibətləri peşəkarlıq, işgüzar münasibətlər, şəxsi inkişaf, sağlam rəqabət, etik davranış və milli dəyərlər, innovativ inkişaf və kreativlik, elmlilik və müasirlik kimi meyarlarla xarakterizə olunur. Strateji hədəflər arasında Heydər Əliyev irsinin təbliği, güclü iqtisadiyyat və davamlı inkişaf, inklüziv cəmiyyət və sosial təminat, şəffaflıq, vətəndaş cəmiyyətinin inkişafı, Azərbaycan dili və diasporla həmrəylik, mədəni irsin qorunması, milli maraqlar və xarici siyasət, ordu quruculuğu və işğaldan azad olunmuş ərazilərə Böyük Qayıdış yer alır.
YAP dövlət və cəmiyyətin inkişafı naminə sağlam əməkdaşlıq mühitini təşviq edir. İqtidar-müxalifət münasibətlərinin sağlam təməllər üzərində inkişaf etdirilməsi dövlət siyasətinin əsas göstəricilərindən biridir. 2024-cü il prezident seçkilərində İlham Əliyev 92,12% səs toplayaraq qalib olmuş, 2024-cü il parlament seçkilərində YAP 68 deputatla təmsil olunmuş və 2025-ci il bələdiyyə seçkilərində yerlərin böyük əksəriyyətini qazanmışdır. Bu nəticələr partiyanın ictimai etimadını və siyasi legitimliyini nümayiş etdirir.
Yeni Azərbaycan Partiyası Azərbaycanın siyasi sistemində institusional aktor, dövlətçilik modelinin qoruyucusu və demokratik institutların inkişaf etdiricisi kimi çıxış edir. Partiya siyasi stabilliyi təmin edir, milli həmrəyliyi gücləndirir, sosial inklüzivliyi təşviq edir və davamlı inkişafın təminatçısıdır.