Bakıda keçirilən Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun siyasi və sosial əhəmiyyəti.
Sosial və xüsusi fənlər kafedrasının Dosenti Mikayılov Şasəddin.
Prezident İlham Əliyevin 2026-cı il mayın 18-də Bakıda keçirilən Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü Sessiyasındakı çıxışı müasir şəhərsalma siyasəti, tarixi-mədəni irsin qorunması, dayanıqlı inkişaf və postmünaqişə dövründə yenidənqurma məsələlərini əhatə edən mühüm siyasi və strateji çıxış kimi diqqəti cəlb edir. Çıxış yalnız Azərbaycanın şəhərsalma sahəsində əldə etdiyi nailiyyətlərin təqdimatı deyil, eyni zamanda ölkənin gələcək inkişaf modelinin beynəlxalq auditoriyaya çatdırılması baxımından da xüsusi əhəmiyyət daşıyır
Prezident çıxışının əvvəlində forumun miqyasına diqqət çəkərək qeyd etmişdir ki, tədbirdə 182 ölkədən 45 mindən artıq iştirakçı qeydiyyatdan keçmişdir. Bu fakt Azərbaycanın beynəlxalq tədbirlərə ev sahibliyi sahəsində artan nüfuzunu nümayiş etdirir. Dövlət başçısının forumu COP29-dan sonra ölkədə keçirilən ikinci ən böyük beynəlxalq tədbir kimi xarakterizə etməsi Azərbaycanın qlobal platformalarda fəal iştirak etdiyini göstərir. Burada diqqətçəkən əsas məqamlardan biri Azərbaycanın artıq regional deyil, beynəlxalq səviyyədə müzakirə və əməkdaşlıq məkanına çevrilməsidir.
Çıxışın əsas istiqamətlərindən biri Azərbaycanın coğrafi və mədəni mövqeyinin şəhərsalma prosesinə təsiridir. Prezident İlham Əliyev Azərbaycanın Avropa ilə Asiya arasında yerləşdiyini və tarixən Şərqlə Qərbin qovuşduğu məkan olduğunu vurğulamışdır. Bu yanaşma Bakının memarlıq simasında da öz əksini tapır. İçərişəhərin qədim tarixi atmosferi ilə müasir urbanistik mühitin vəhdətdə təqdim olunması Azərbaycanın şəhərsalma siyasətində tarixi irsin qorunması ilə müasir inkişafın paralel aparıldığını göstərir. Bakı bulvarının üç kilometrdən on beş kilometrdən artıq əraziyə qədər genişləndirilməsi də şəhər infrastrukturunun davamlı inkişafının nümunəsi kimi təqdim olunur
Prezidentin “qədimliklə yenilik arasında təbii vəhdət” fikri çıxışın əsas ideoloji xəttini təşkil edir. Burada şəhərsalma yalnız tikinti prosesi kimi deyil, milli kimliyin və tarixi yaddaşın qorunması vasitəsi kimi təqdim edilir. Dövlət başçısı Azərbaycanın memarlıq nümunələrini sadalayaraq Şamaxı, Naxçıvan, Gəncə, Qəbələ, Şəki, Lahıc və Şuşa kimi şəhərlərin tarixi əhəmiyyətini xüsusi vurğulamışdır. Bu yanaşma göstərir ki, Azərbaycan şəhərsalma siyasətində regional tarixi-mədəni xüsusiyyətləri qorumağa çalışır
Şamaxıda yerləşən və 743-cü ildə tikilmiş məscidin dünyanın ən qədim dini abidələrindən biri kimi təqdim edilməsi, Naxçıvandakı Möminə xatun türbəsinin memarlıq irsi kimi vurğulanması, həmçinin Şəki yaxınlığındakı Kiş kilsəsinin qeyd olunması Azərbaycanın multikultural və zəngin tarixi irsə malik olduğunu göstərir. Bu nümunələr vasitəsilə Prezident Azərbaycanın yalnız iqtisadi inkişaf edən ölkə deyil, eyni zamanda qədim sivilizasiya və mədəniyyət mərkəzi olduğunu beynəlxalq auditoriyaya çatdırır.
Çıxışda Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun yenidən qurulması xüsusi yer tutur. Prezident İlham Əliyev işğal dövründə həmin ərazilərin tamamilə dağıdıldığını, Ağdamın “Qafqazın Xirosiması” adlandırıldığını qeyd etmişdir. Bu ifadə bölgədəki dağıntıların miqyasını beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırmaq baxımından mühüm siyasi mesajdır. Dövlət başçısı vurğulamışdır ki, dağıdılmış şəhər və kəndlərin yenidən qurulması hazırda hökumətin əsas prioritetlərindən biridir.
Böyük Qayıdış Proqramı çərçivəsində həyata keçirilən layihələr çıxışın ən mühüm hissələrindən biridir. Prezidentin təqdim etdiyi statistik göstəricilər görülən işlərin miqyasını nümayiş etdirir. Beş il ərzində 70 kilometr tunelin çəkilməsi, 500 körpüdən 435-nin inşa olunması, elektrik stansiyaları, məktəblər, xəstəxanalar və üç beynəlxalq hava limanının tikilməsi Azərbaycanın postmünaqişə dövründə genişmiqyaslı quruculuq siyasəti həyata keçirdiyini göstərir. Burada diqqətçəkən əsas məqamlardan biri yalnız infrastrukturun deyil, sosial həyatın da bərpasına xüsusi önəm verilməsidir.
Prezident çıxışında qeyd etmişdir ki, hazırda 85 mindən artıq azərbaycanlı keçmiş işğal olunmuş ərazilərdə yaşayır. Bu fikir Böyük Qayıdış siyasətinin artıq praktik nəticələr verməyə başladığını göstərir. Eyni zamanda məşğulluq məsələsinə toxunulması dövlət siyasətinin yalnız məskunlaşma ilə məhdudlaşmadığını, iqtisadi inkişaf və sosial rifah məsələlərini də əhatə etdiyini nümayiş etdirir. Sənaye zonalarının yaradılması və yeni iş yerlərinin açılması uzunmüddətli dayanıqlı inkişaf modelinin formalaşdırılması baxımından əhəmiyyətlidir.
Çıxışın mühüm istiqamətlərindən biri də ekoloji mühit və yaşıl şəhər konsepsiyasıdır. Prezident Bakı şəhərinin uzun illər neft sənayesinin təsiri nəticəsində ciddi şəkildə çirkləndiyini qeyd etmişdir. Qara şəhərin Ağ şəhərə çevrilməsi burada simvolik məna daşıyır. Bu dəyişiklik ekoloji problemlərin həlli ilə yanaşı, müasir şəhərsalma modelinin tətbiqinin göstəricisi kimi təqdim edilir. Son 20 ildə Bakıda 100 park və ictimai məkanın yaradılması insanların yaşayış keyfiyyətinin yüksəldilməsinə yönəlmiş siyasətin tərkib hissəsidir.
İctimai nəqliyyat, metro, elektrik enerjisi ilə işləyən avtobuslar və mikromobillik məsələlərinin vurğulanması Azərbaycanın müasir şəhər idarəçiliyində ekoloji dayanıqlılığa üstünlük verdiyini göstərir. Bu yanaşma beynəlxalq şəhərsalma prinsipləri ilə uyğunluq təşkil edir və ölkənin gələcək inkişaf strategiyasının əsas istiqamətlərindən biri kimi çıxış edir.
Prezident İlham Əliyevin Formula 1 yarışını şəhərsalma siyasəti ilə müqayisə etməsi çıxışın maraqlı metaforalarından biridir. Dövlət başçısı qeyd etmişdir ki, inkişaf prosesində liderlər həm cəsarətli, həm də ehtiyatlı olmalıdırlar. Bu fikir şəhərsalma siyasətində balans prinsipinin vacibliyini göstərir. Yəni bir tərəfdən modernləşmə və inkişaf təmin edilməli, digər tərəfdən isə tarixi irs qorunmalıdır.
Ümumilikdə, Prezident İlham Əliyevin Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü Sessiyasındakı çıxışı Azərbaycanın şəhərsalma siyasətinin əsas prioritetlərini, tarixi irsə münasibətini və dayanıqlı inkişaf strategiyasını əks etdirən mühüm proqram xarakterli çıxışdır. Çıxışda urbanizasiya, ekoloji təhlükəsizlik, postmünaqişə dövründə yenidənqurma və müasir infrastruktur quruculuğu kimi məsələlər kompleks şəkildə təqdim olunmuşdur. Eyni zamanda bu çıxış Azərbaycanın beynəlxalq şəhərsalma platformalarında fəal iştirak edən və öz təcrübəsini qlobal səviyyədə bölüşən ölkə kimi mövqeyini gücləndirmişdir.